Denk als een model: groot taalmodel

Lesverloop

1. 1

   Introductie

   Stap 1: Instap

   Laat deze drie korte, onvolledige zinnen zien:

   1. ‘Tijdens de toetsweek blijven veel leerlingen tot laat op om te …’
   2. ‘Toen het algoritme alleen kattenfoto’s te zien kreeg, begon het alle dieren te benoemen als …’
   3. ‘Het model voorspelde het ontbrekende woord in: “Het mitochondrium is de … van de cel.”’

   Laat leerlingen voor elke open plek hun voorspelling opschrijven. Laat ze hun antwoorden daarna vergelijken met die van een klasgenoot.

   Vraag: ‘Waar hielp je voorkennis je? Waar stuurde de formulering van de opdracht je naar een bepaald antwoord?’

   Benadruk dat elke voorspelling voortkwam uit patronen die leerlingen eerder hebben gezien. Zo werkt het voorspellen van het volgende token in grote taalmodellen (LLM’s) ook.

   Overgangsvraag: ‘Als een computer veel voorspellingen doet en daar elke keer feedback op krijgt, hoe zou die dan beter kunnen worden?’

2. 2

   Stap 2: Verkennen

   Gebruik het onthouden en herhalen van kleuren door Ozobot als vereenvoudigde vergelijking met gegevensverwerking bij een groot taalmodel. Dit is geen echte modeltraining: in de beschreven uitvoering test de robot geen voorspellingen en verfijnt hij zijn gedrag niet. Laat leerlingen de robot verbinden en het programma uitvoeren in OzoBlockly. (Deelcode: k9bgp3)

   Leerlingen zullen merken dat Ozobot aan het einde van het doolhof het kleurenpatroon dat hij zojuist heeft gevolgd, uitspreekt en weergeeft.

   Laat leerlingen op werkkaart 3 de vragen over het gedrag van Ozobot en de gebruikte soorten blokken beantwoorden. Laat ze ook de blokken van de functie learnColorPattern op werkkaarten 3 en 4 uitleggen.

3. 3

   Stap 3: Uitleg

   Bespreek hoe het gedrag van de robot bij de verkenningsopdracht lijkt op de manier waarop grote taalmodellen worden getraind en patronen verwerken.

   Leg uit dat het doolhof trainingsgegevens voorstelt en dat elke kleur in het doolhof een token voorstelt. Vraag leerlingen te voorspellen welk token of welke kleur hierna komt.

   Bespreek de overeenkomst met grote taalmodellen en de manier waarop die patronen verwerken.

   Benadruk het verschil: Ozobot slaat kleuren op en herhaalt ze; leerlingen voorspellen de volgende kleur. Een fout bij het herhalen is op zichzelf geen voorbeeld van een beperking van AI. Bespreek bij het voorbeeld met alleen kattenfoto’s welke invloed de eenzijdige gegevens hebben op de uitkomst en hoe dit samenhangt met vooringenomenheid.

4. 4

   Stap 4: Verdieping

   Voorspel het vervolg van een verhaal en programmeer een bijbehorende route.

   1. Leerlingen schrijven een kort begin van een verhaal van 2–3 zinnen.
   2. Laat ze hun verhaalbegin uitwisselen met een klasgenoot.
   3. Laat ze voorspellen wat er daarna gebeurt, net als een groot taalmodel.
   4. Laat ze Ozobot zo programmeren dat hij de voorspelling uitbeeldt. Voorbeeld: een verhaal over een hond die achter een bal aan rent → Programmeer Ozobot om de bal te ‘achtervolgen’ door naar een getekende bal op papier te rijden en rond te draaien wanneer hij de bal ‘vangt’.
   5. Terugkoppeling: Bespreek hoe leerlingen patronen en aanwijzingen uit de context gebruikten om het vervolg van het verhaal te voorspellen. Hoe lijkt dit op het gedrag van een groot taalmodel?
5. 5

   Evaluatie

   Stap 5: Terugblik

   Bespreek de volgende vragen in kleine groepjes of met de hele klas.

   1. Wat laat het onthouden van kleuren zien over gegevensverwerking, en waarom is dit nog geen modeltraining?
   2. Welke gegevens slaat Ozobot op?
   3. Hoe kun je voorspellen welke kleur hierna zou kunnen komen?
   4. Hoe lijkt dit op de manier waarop grote taalmodellen voorspellen welk token hierna komt?