Digitale dieronderzoekers: onderzoek doen met een LLM

Lesverloop

1. 1

   Stap 1: Introductie

   Vertel de leerlingen: “Vandaag worden jullie digitale dieronderzoekers: jullie onderzoeken dieren met behulp van kunstmatige intelligentie! Jullie vragen Ozobot om allerlei dierenweetjes op te zoeken, zoals hoeveel poten een dier heeft, tot welke diergroep het behoort en of het snel beweegt. Jullie slaan de antwoorden op in variabelen en gebruiken code om te bepalen hoe Ozobot reageert.”

2. 2

   Stap 2: Uitleg

   Maak de leerlingen enthousiast voor het onderwerp met een leuk gesprek over dieren. Vraag:

   • Hoeveel poten heeft een hond? En een spin?
   • Tot welke diergroep behoort een kikker: zoogdieren, amfibieën of insecten? En een leeuw?
   • Beweegt een cheeta snel? En een olifant? Of een vogel?

   Gegevens verzamelen met AI

   Leg uit dat jullie vandaag een groot taalmodel gebruiken om vragen over dieren te beantwoorden. Met het LLM-blok kun je een vraag invoeren en een antwoord krijgen. Dit is het belangrijkste blok om vragen te stellen en verschillende soorten antwoorden te krijgen. Je kunt kiezen in welke vorm je het antwoord wilt ontvangen. Dat heet het uitvoertype.

   1. Tekst – Het antwoord is een woord of een zin. Bijvoorbeeld: “Tot welke diergroep behoort een kikker?” → Uitvoer: “amfibieën”.
   2. Getal – Het antwoord is een getal. Bijvoorbeeld: “Hoeveel poten heeft een spin?” → Uitvoer: 8.
   3. Booleaanse waarde – Het antwoord is waar of onwaar. Bijvoorbeeld: “Beweegt een cheeta snel?” → Uitvoer: waar.

   De leerlingen bouwen een programma dat:

   1. Drie vragen stelt, elk met een ander uitvoertype.
   2. Alle drie de antwoorden in de console weergeeft.
   3. Het antwoord opslaat in een variabele en bij een van de antwoorden voorwaardelijke logica gebruikt om te bepalen hoe Ari reageert.

   Opmerking voor de leerkracht: Deze uitvoertypen laten leerlingen zien dat LLM’s niet alleen woorden teruggeven. Ze kunnen ook andere soorten gegevens teruggeven die we in programma’s kunnen gebruiken. Dit helpt ons te begrijpen wat AI wel en niet kan.

3. 3

   Stap 3: Instellen

   Help de leerlingen hun robot met de Ozobot Editor te verbinden:

   Voor Evo: Zet Evo aan en klik op Apparaten > +Evo.

   Voor Ari: Zet Ari aan en open de Blockly-app in de map Informatica. Klik in de editor op Apparaten > +Ari.

   De leerlingen moeten ook het LLM toevoegen via Apparaten > LLM-bot.

4. 4

   Stap 4: Programmeren

   Doorloop samen dit voorbeeldprogramma. (Deelcode: sunzvnk)

   STAP 1: Variabelen maken

   Maak drie variabelen:

   1. Vraag1
   2. Vraag2
   3. Vraag3

   STAP 2: Drie vragen stellen

   1. Voeg een blok stel variabele in toe voor “Vraag1”. Koppel er een LLM-blok aan.
   2. Maak 2 kopieën van dit stukje code: één voor “Vraag2” en één voor “Vraag3”.
   3. Voer de volgende vragen in:
      • Vraag1 – “Tot welke diergroep behoort een leeuw?”
      • Vraag2 – “Hoeveel poten heeft een leeuw?”
      • Vraag3 – “Beweegt een leeuw snel?”

   STAP 3: Het uitvoertype wijzigen

   1. Vraag1 krijgt een antwoord van het type tekst.
   2. Vraag2 krijgt een antwoord van het type getal.
   3. Vraag3 krijgt een antwoord van het type booleaanse waarde.

   STAP 4: De antwoorden weergeven

   1. Koppel een blok weergeven aan een variabeleblok voor “Vraag1”. Plaats het onder Vraag1.
   2. Herhaal dit voor “Vraag2” en “Vraag3”.

   STAP 5: Acties toevoegen op basis van de antwoorden

   1. Je kunt Ozobot het getal uit Vraag2 laten uitspreken. Voeg een blok zeg getal toe en koppel de variabele “Vraag2” eraan.
   2. Je kunt Ozobot snel of langzaam laten bewegen, afhankelijk van Vraag3. Voeg een logicablok en een blok vergelijken toe: als Vraag3 = waar, beweeg dan met 120 mm/s; anders met 30 mm/s. Zo beweegt Ozobot snel of langzaam, afhankelijk van het antwoord.

   Leg uit dat de leerlingen deze stappen nu kunnen herhalen met hun eigen dieren, vragen en extra acties. Ze testen welke vragen het LLM in elk uitvoertype correct kan beantwoorden. Voorbeeldvragen:

   • Waar leven spinnen? (tekst)
   • Welke kleur hebben flamingo’s? (tekst)
   • Hoeveel kittens krijgt een kat meestal per nest? (getal)
   • Hoeveel meter lang is een walvis? (getal)
   • Houdt een beer een winterslaap? (booleaanse waarde)
   • Kunnen pinguïns vliegen? (booleaanse waarde)
5. 5

   Stap 5: Gegevens verzamelen als digitale dieronderzoeker

   De leerlingen kunnen hun bevindingen ordenen in een veldverslag van een dieronderzoeker. Leg uit dat de werkkaart een vaste opbouw heeft en lijkt op een document dat echte dieronderzoekers gebruiken om waarnemingen van dieren vast te leggen. De leerlingen schrijven per dier op welke vragen ze hebben gesteld.

6. 6

   Stap 6: Afsluiting

   Bespreek samen met de leerlingen hoe de programmeeropdracht ging. Laat ze mondeling of schriftelijk antwoord geven op deze vragen:

   1. Welke dieren heb je onderzocht?
   2. Wat voor soorten vragen heb je gesteld?
   3. Welke uitvoertypen werkten het beste? Waarom?
   4. Hoe gebruikte je programma de antwoorden?
   5. Hoe zouden wetenschappers AI in de toekomst kunnen gebruiken om dieren beter te onderzoeken? Welke risico’s zijn er als AI onjuiste informatie geeft?
7. 7

   Stap 7: Uitbreiding

   Als de leerlingen Ari gebruiken, kunnen ze het programma uitbreiden om de antwoorden op het scherm van Ari te tonen. (Deelcode: ry285mu)

   1. Voeg een blok annuleerbare melding toe en koppel het variabeleblok “Vraag1” eraan om het antwoord op Ari’s scherm te zien. Met het blok melding kun je langere teksten op Ari’s scherm weergeven, waar gebruikers doorheen kunnen bladeren. De tekst blijft staan totdat ze op OK drukken.
   2. De leerlingen moeten de variabelewaarden van het type getal en booleaanse waarde omzetten naar tekst om ze op Ari’s scherm te kunnen weergeven.
   3. Plaats een variabeleblok “Vraag2” in een blok omzetten naar. Stel het uitvoertype in op tekst. Koppel dit aan een blok bericht weergeven.
   4. Maak een kopie van dit stukje code en verander de variabele in “Vraag3”.
   5. Het is belangrijk om deze regels code na het blok zeg getal en na het voorwaardelijke blok met de bewegingsblokken te plaatsen. Zo behouden de variabelen voor die handelingen het juiste gegevenstype.
   6. Voer het programma uit en bekijk de berichten op Ari’s scherm.