Ozobot Editor basis: Grote taalmodellen (LLM)

Lesverloop

1. 1

   Stap 1: Introductie

   In deze les ontdek je hoe kunstmatige intelligentie (AI) werkt volgens het proces invoer → verwerking → uitvoer. Je leert hoe de blokken tekst, LLM en afdrukken in de Ozobot Editor bij dit proces passen. Daarna probeer je je eigen vragen uit om te zien hoe AI reageert.

   Begrippen

   • Kunstmatige intelligentie (AI): Computers die taken uitvoeren waarvoor meestal menselijk denkwerk nodig is.
   • Groot taalmodel (LLM): Een soort AI die is getraind op enorme hoeveelheden tekst en vragen kan beantwoorden en reacties kan genereren.
   • Invoer: Wat je aan de AI geeft: je vraag of opdracht.
   • Verwerking: Wat de AI doet om tot een antwoord te komen.
   • Uitvoer: Het resultaat dat de AI teruggeeft.
2. 2

   Stap 2: Klaarzetten

   Help de leerlingen om de Ozobot Editor te openen:

   Deze les kun je zonder robot uitvoeren.

   De leerlingen voegen het LLM toe door Apparaten > LLM_Bot te selecteren.

3. 3

   Stap 3: Interesse wekken

   Begin met een herkenbare vergelijking. Vraag de leerlingen: ‘Wat gebeurt er als je getallen invoert op een rekenmachine?’

   1. Invoer = getallen
   2. Verwerking = de rekenfuncties van de rekenmachine
   3. Uitvoer = het antwoord

   Vraag daarna: ‘Wat gebeurt er als je iets in ChatGPT typt?’

   1. Invoer = je vraag
   2. Verwerking = het AI-systeem vindt patronen in de tekst waarop het is getraind
   3. Uitvoer = een antwoord in tekst

   Leg uit dat kunstmatige intelligentie (AI) op dezelfde manier werkt.

   1. Invoer: Wat je het systeem geeft: een opdracht.
   2. Verwerking: De bewerkingen die het systeem op de invoer uitvoert om tot een resultaat te komen.
   3. Uitvoer: Het resultaat dat het systeem teruggeeft: een getal, een woord, waar/onwaar, enzovoort.

   Introduceer grote taalmodellen (LLM’s): Dit is een soort AI die op enorme hoeveelheden tekst is getraind om patronen in taal te herkennen en bruikbare antwoorden te genereren.

   Vraag de leerlingen om voorbeelden van grote taalmodellen en hun toepassingen te noemen:

   • Siri en Alexa kunnen grote taalmodellen gebruiken om vragen te verwerken en antwoorden te genereren. Of dat gebeurt, hangt af van de versie en de functie die je gebruikt.
   • Bedrijven gebruiken grote taalmodellen in chatbots voor de klantenservice om vragen over bestellingen of producten te beantwoorden.
   • Schrijvers, marketeers en leerlingen gebruiken hulpmiddelen zoals ChatGPT om ideeën te bedenken of informatie snel samen te vatten.
   • In de wetenschap en de geneeskunde helpen grote taalmodellen onderzoekers om duizenden onderzoeken tegelijk te analyseren. Zo kunnen ze patronen vinden die mensen mogelijk over het hoofd zien.
4. 4

   Stap 4: Verkennen

   Open de Ozobot Editor en laat zien hoe je het programma opbouwt. (Deelcode: eammiof)

   1. Zoek op niveau 5 de categorie LLM. Sleep het LLM-blok naar het werkgebied.
   2. Bekijk het tekst-blok dat eraan vastzit. Hier typ je je opdracht.
   3. Zoek in de categorie Gebruikersinvoer/-uitvoer het blok afdrukken. Maak dit vast aan het LLM-blok.
   4. Let op: het LLM-blok kan ook een camera gebruiken om een afbeelding te ‘bekijken’, maar die functie gebruiken we in deze les niet. Zorg dat je het vinkje bij camera uitzet.
   5. Typ een vraag en voer je programma uit. Zoek het antwoord in de console met de titel ‘invoer/uitvoer’. Zie de console als je uitvoerscherm: hier zie je precies wat de AI teruggeeft nadat je invoer is verwerkt.

   De leerlingen maken het programma en stellen het LLM vier vragen. In de eerste tabel op de werkkaart noteren ze:

   1. De invoer: de exacte vraag.
   2. De uitvoer: wat er in de console verscheen.
   3. Hun idee van de verwerking die de AI moest uitvoeren.
5. 5

   Stap 5: Uitleg

   Vraag de leerlingen: ‘Hoe past elk blok (tekst, LLM, afdrukken) in het proces invoer → verwerking → uitvoer?’

   1. Het tekst-blok zorgt voor de invoer: hierin typ je de vraag die je wilt stellen.
   2. Het LLM-blok vormt de verwerkingsstap: het stuurt de vraag naar de AI en genereert een antwoord.
   3. Het blok afdrukken zorgt voor de uitvoer: het toont het antwoord van de AI in de console.
6. 6

   Stap 6: Verdieping

   Als we het LLM een vraag stellen, kunnen we het antwoord in verschillende uitvoertypen ontvangen. Bespreek de drie veelgebruikte uitvoertypen.

   1. Tekenreeks (woorden of zinnen): de AI geeft een antwoord in tekstvorm. Apps zoals Siri geven vaak tekenreeksen als uitvoer, omdat mensen antwoorden in zinnen willen. (Bijvoorbeeld: invoer: ‘Welke kleuren heeft een verkeerslicht?’ → uitvoer: ‘rood, geel, groen’)
   2. Getal: de AI geeft een getal terug. Gegevensanalisten en wetenschappers gebruiken numerieke uitvoer om beslissingen te nemen op basis van metingen of statistieken. (Bijvoorbeeld: invoer: ‘Hoeveel dagen zitten er in een week?’ → uitvoer: 7)
   3. Booleaanse waarde (waar/onwaar): de AI geeft een eenvoudig ja/nee-antwoord. Booleaanse logica wordt gebruikt bij programmeren en in systemen die beslissingen nemen, zoals zelfrijdende auto's. (Bijvoorbeeld: invoer: ‘Is een dolfijn een zoogdier?’ → uitvoer: waar)

   In de Ozobot Editor zijn er nog drie uitvoertypen waarmee je bij het programmeren met Evo, Ari en ORA meer mogelijkheden hebt om je programma aan te passen.

   1. Lijnkleur: Het antwoord is een van deze vier kleurnamen: rood, blauw, groen of zwart. Je kunt dit antwoord opslaan in een variabele en later opnieuw gebruiken. (Bijvoorbeeld: invoer: ‘Welke kleur heeft gras?’ → uitvoer: ‘groen’)
   2. Oppervlaktekleur: Het antwoord is een van deze vijf kleurnamen: rood, blauw, groen, zwart of wit.
   3. Richting: Het antwoord is een richting: vooruit, links, rechts of achteruit. (Bijvoorbeeld: invoer: ‘Welke kant moet ik op draaien?’ → uitvoer: ‘rechts’)

   Vraag de leerlingen om het uitvoertype in het blok te veranderen en het LLM nog vier vragen te stellen. In de tweede tabel op hun werkkaart noteren ze de invoer, het uitvoertype en de uitvoer.

   Vraag de leerlingen: ‘Werkte dezelfde invoer altijd voor elk uitvoertype, of moest je je vraag aanpassen? Hoe kwam dat, denk je?’

7. 7

   Stap 7: Evaluatie

   De leerlingen presenteren hun programma of delen het met de klas. Ze leggen uit:

   1. Welke invoer ze hebben gekozen.
   2. Welke uitvoer de AI gaf.
   3. Hoe ze de uitvoer in hun programma hebben gebruikt of verder hebben verwerkt.

   Afsluitende vragen: Laat de leerlingen de volgende vragen schriftelijk of in een gesprek beantwoorden:

   • Waarom helpt het om bij AI te denken in termen van invoer, verwerking en uitvoer?
   • Was er een moment waarop de uitvoer anders was dan je verwachtte?
   • Welke invloed hadden de formulering van je invoer en je keuze van het uitvoertype op het resultaat?