Patronen, geen geheugen: zo werken grote taalmodellen

Lesverloop

1. 1

   Introductie

   Stap 1: Interesse wekken

   Laat 3 of 4 patronen zien in de veelvouden van 9.

   De som van de cijfers van elk veelvoud van 9, van 9 tot en met 90, is bijvoorbeeld 9.

   9×2 = 18: 1+8=9, 9×3=27: 2+7=9, enzovoort.

   Of schrijf de veelvouden van 9 van 9 tot en met 90 onder elkaar. Bij de eenheden tel je terug van 9 naar 0. Bij de tientallen begin je bij 0 en tel je door tot 9.

   Vraag de leerlingen om andere patronen te zoeken.

2. 2

   Stap 2: Verkennen

   De leerlingen vullen de werkkaart in en gebruiken Ozobot om hun werk te controleren. Je kunt de deelcode geven of samen met de leerlingen het programma opbouwen. (Deelcode: ng8r32a)

   1. Het eerste blok vind je op niveau 5 bij Lussen. Het is het blok tel met i van 1 tot 10 met stappen van 1. Maak dit blok vast aan het startblok van het programma.
   2. Laat de leerlingen de getallen in het programma aanpassen aan de werkkaart. Het eerste getal moet overeenkomen met opgave 1 op de werkkaart. In het blok moet staan: tel met i van 5 tot 60 met stappen van 5.
   3. Voeg vervolgens een blok zeg getal toe uit de categorie Geluiden. Ga naar de categorie Variabelen en plaats een variabeleblok i op de plek van de 1.
   4. Wijs erop dat de i in het lusblok overeenkomt met de variabele i die aan het blok zeg getal is toegevoegd. Als je een variabele met een andere naam wilt maken, pas dan ook het lusblok aan. De variabele moet overeenkomen met die in het blok zeg getal.
   5. Verbind je robot en test het programma.

   Vul de werkkaart verder in en voorspel het volgende getal in elke reeks.

3. 3

   Stap 3: Uitleg

   Bespreek welke patronen de leerlingen bij elke opgave op de werkkaart hebben ontdekt. Bespreek daarna hoe ze het volgende getal in elke reeks hebben voorspeld.

   Leg uit dat grote taalmodellen (LLM’s) op een vergelijkbare manier werken als de leerlingen toen ze het volgende getal voorspelden. De leerlingen gebruikten de eerste getallen om het patroon te ontdekken. Met dat patroon voorspelden ze vervolgens het volgende getal. Grote taalmodellen analyseren grote hoeveelheden gegevens en gebruiken die om patronen in taal te voorspellen.

   Opmerking voor de leerkracht: Zorg dat de leerlingen het volgende begrijpen. Je kunt het letterlijk zeggen of in je eigen woorden uitleggen: dit is een vereenvoudigde weergave van hoe grote taalmodellen echt werken. Ze ‘begrijpen’ woorden niet, maar herkennen patronen en zetten die voort.

4. 4

   Stap 4: Verdieping

   Grote taalmodellen leren door veel voorbeelden te bekijken en daarin patronen te herkennen. Bij deze opdracht stellen de leerlingen zich voor dat hun tekening deel uitmaakt van een verzameling trainingsgegevens voor een reeks lichtsignalen met Ozobot.

   1. Ontwerp eerst het patroon: de leerlingen kiezen een eenvoudige patroonregel voor de lampjes van Ozobot. Bij Evo kun je het lampje bovenop en de 5 ledlampjes aan de voorkant gebruiken. Bij Ari gebruik je het lampje in het midden en de lampjes eromheen.
   2. Teken het patroon op Ozobot: kleur in vakjes 1–5 op werkkaart 2 de lampjes in, zodat het patroon zich herhaalt. Laat vakje 6 leeg. Daar voorspelt een klasgenoot op basis van het patroon wat er volgt.
   3. Ruil en voorspel: de leerlingen ruilen hun werkkaart met een klasgenoot en bekijken het patroon dat de maker heeft bedacht. Onderaan de werkkaart beschrijven ze het patroon en voorspellen ze wat er als volgende in de reeks komt.

   Daarna vullen ze vakje 6 in op basis van het patroon.

   Vraag de leerlingen vervolgens om de robot zo te programmeren dat hij langs de vakjes rijdt, van 1 tot en met 6, en het getekende patroon op de werkkaart nabootst. (Deelcode: afo9yj3)

   Vraag de leerlingen:

   • Wat hielp je om het patroon te ontdekken?
   • Hoe denk je dat grote taalmodellen zulke patronen leren?
5. 5

   Stap 5: Evaluatie

   Bespreek de volgende vragen in kleine groepjes of met de hele klas:

   1. Wat hielp je om het patroon te ontdekken?
   2. Hoe denk je dat grote taalmodellen zulke patronen leren?
   3. Wat gebeurt er als we het patroon doorbreken? Raakt het model dan in de war?
   4. Waarom is het belangrijk om goede voorbeelden te geven als je een model traint?
   5. Je hebt net gedacht als een AI-model. Hoe kan AI die patronen voorspelt mensen in de toekomst helpen? En wat kan daarbij misgaan?