Voorspelkampioen

Lesverloop

1. 1

   Stap 1: Introductie

   Begin met een kort raadspel:

   Schrijf het begin van een zin op het bord of toon het op een scherm, bijvoorbeeld: “De kat klom in de…”

   1. Vraag leerlingen om het volgende woord te voorspellen.
   2. Bespreek na een aantal antwoorden hoe iedereen patronen uit eerdere ervaringen gebruikt om het volgende woord te voorspellen.
   3. Leg uit dat grote taalmodellen (LLM’s) op dezelfde manier werken. Ze voorspellen welk woord of welke groep woorden hierna komt op basis van patronen waarop ze zijn getraind. Met andere woorden: patronen die ze in heel veel teksten hebben gezien.
2. 2

   Stap 2: Verkennen

   Verdeel de klas in groepjes van 2–3 leerlingen. Laat één leerling in elk groepje de computerbediener zijn en de anderen de ontdekkers.

   De computerbediener voert de deelcode in en start het programma. Deze leerling zorgt ervoor dat de anderen het programma op het scherm niet zien.

   De ontdekkers bekijken hoe de robot een geprogrammeerd patroon herhaalt. Ze schrijven het patroon op en voorspellen de laatste beweging op basis van het patroon dat de robot uitvoert.

   Wissel van rol, zodat iedereen een keer de computer bedient.

   Deelcode: tqpb7nt Patroon: 5 stappen vooruit, draai 90 graden naar rechts, 5 stappen vooruit, draai 180 graden naar links, pauzeer één seconde.

   Deelcode: 5xisatz Patroon: voorlampjes geel, blauw, geel, blauw, geel; draai linksom rond; voorlampjes blauw, geel, blauw, geel, blauw; draai rechtsom rond; maak een verrast geluid.

   Deelcode: td5wfar Patroon: één roze voorlampje; zeg “1”; 2 roze voorlampjes; zeg “2”; 3 roze voorlampjes; zeg “3”; 4 roze voorlampjes; zeg “4”; 5 roze voorlampjes; zeg “5”.

3. 3

   Stap 3: Uitleg

   Laat leerlingen hun bevindingen delen aan de hand van deze vragen:

   1. Hoe helpt het herhalen van een patroon je om de laatste actie van Ozobot te voorspellen?
   2. Hoe lijkt dit op een groot taalmodel dat patronen in tekst leert herkennen?

   Grote taalmodellen denken niet: ze zoeken naar patronen in tekst, net zoals Ozobot patronen in bewegingen volgde.

   Opmerking voor de leerkracht: Dit is een vereenvoudigde uitleg van hoe grote taalmodellen werkelijk werken. Ze herkennen patronen in gegevens en zetten die voort. Dat doen ze niet doordat ze de betekenis begrijpen, maar doordat ze met enorme hoeveelheden voorbeelden hebben geoefend.

   Bij het trainen van een groot taalmodel gebeurt het volgende:

   1. Het krijgt HEEL VEEL tekst aangeboden als voorbeelden.
   2. Het voorspelt wat er daarna komt.
   3. Fouten worden steeds opnieuw gecorrigeerd. Door patronen te herhalen worden de voorspellingen nauwkeuriger.

   Toon een eenvoudig schema: Invoer → Voorspelling → Correctie → Trainingslus.

   Toon de programma’s en vraag wat de herhalingslussen voorstellen bij het trainen van een groot taalmodel. Waarom hebben grote taalmodellen veel voorbeelden nodig?

4. 4

   Stap 4: Verdieping

   Voorspel en programmeer verhaalroutes

   Laat elke leerling het begin van een kort verhaal schrijven in 2–3 zinnen. Laat leerlingen daarna hun verhaal uitwisselen met een klasgenoot.

   1. Elke leerling schrijft in 2–3 zinnen wat er daarna in het verhaal gebeurt, met behulp van aanwijzingen uit de tekst.
   2. Laat elke leerling op een leeg vel papier het begin van het verhaal uitbeelden in een tekening waar Ozobot doorheen kan rijden.
   3. Laat leerlingen Ozobot vervolgens programmeren om het begin van het verhaal en de voorspelde volgende gebeurtenis uit te beelden.

   Voorbeeld:

   Leerling 1: Leah en haar hond Buster gingen naar het park. Ze vonden een groot grasveld waar Buster heerlijk kon rennen. Leah haalde de bal uit haar zak en gooide hem zo ver mogelijk weg. “Apport!” riep ze, terwijl Buster achter de bal aan rende.

   Leerling 2: Nadat de bal één keer op het zachte gras was gestuiterd, ving Buster hem op en draaide zich om om terug te rennen naar Leah.

   Terugkoppeling: Bespreek hoe leerlingen aanwijzingen uit de tekst of patronen gebruikten om de volgende actie te voorspellen. Hoe lijkt dit op wat een groot taalmodel doet? Hoe vaak hebben ze een vergelijkbaar verhaalbegin bedacht, meegemaakt of gelezen?

   Benadruk dat veel leerlingen misschien een vergelijkbaar vervolg kozen, terwijl anderen iets heel anders bedachten. Daarom kan het belangrijk zijn om te controleren of de informatie die grote taalmodellen geven, klopt.

5. 5

   Stap 5: Evaluatie

   Laat leerlingen de onderste helft van de werkkaart invullen door de volgende twee vragen te beantwoorden.

   1. Leg uit hoe het programmeren van patronen voor Ozobot lijkt op de manier waarop een groot taalmodel taal leert.
   2. Wat zou er met de voorspellingen van een groot taalmodel gebeuren als het niet genoeg voorbeelden had gezien?

   Bespreek: Hoe zouden grote taalmodellen in de toekomst kunnen veranderen hoe mensen lezen, schrijven of leren? Welk advies zou je AI-ontwerpers geven om hun modellen nauwkeuriger of eerlijker te maken?